e-Awizacja na granicy. Od kolejki do planowania przepustowości w łańcuchu dostaw

Krajowa Administracja Skarbowa planuje we wrześniu 2026 r. przeprowadzić kolejne etapy pilotażu usługi e-Awizacji (elektronicznej kolejki do przejść granicznych).

 

Cyfrowa kolejka zmieni nie tylko odprawę, ale sposób planowania łańcucha dostaw

We wrześniu 2026 r. Krajowa Administracja Skarbowa planuje kolejne testy e-Awizacji – systemu elektronicznej rezerwacji miejsca w kolejce do odprawy granicznej. Pilotaż obejmie Korczową i Bobrowniki, a jego zakres ma być szerszy niż podczas majowych testów w Dorohusku i Korczowej. Dla przedsiębiorstw nie jest to jednak wyłącznie projekt informatyczny administracji celnej. Jeżeli rozwiązanie zostanie wdrożone zgodnie z obecnymi założeniami, granica przestanie być miejscem, którego przepustowość trzeba jedynie monitorować, a stanie się kolejnym etapem procesu, którym trzeba będzie zarządzać z wyprzedzeniem.

Według danych publikowanych przez administrację skarbową 6 września 2026 r. szacowany czas oczekiwania na rozpoczęcie odprawy dla ciężarowych wynosił m.in. 11 godzin w Hrebennem, 7 godzin w Dorohusku i 3 godziny w Bobrownikach. Dane te są aktualizowane osiem razy na dobę, co samo pokazuje, jak zmiennym parametrem jest przepustowość granicy.

Dla firmy transportowej oznacza to coś więcej niż dodatkową godzinę czy dwie w trasie. Nieprzewidywalny postój wpływa na dostępność pojazdu, harmonogram pracy kierowcy, termin dostawy, zapasy bezpieczeństwa, wykorzystanie ramp magazynowych i możliwość dotrzymania zobowiązań produkcyjnych. Dlatego e-Awizację trzeba analizować nie jako „elektroniczną kolejkę”, lecz jako próbę przekształcenia niekontrolowanego czasu oczekiwania w element planowanego przepływu towarów.

 

Czy granica może stać się elementem procesu, a nie źródłem losowych opóźnień?

Kolejka powstaje wtedy, gdy popyt na odprawę w określonym czasie przekracza przepustowość przejścia. Jeżeli przewoźnicy pojawiają się na granicy bez koordynacji, fizyczna kolejka staje się mechanizmem regulującym ruch.

E-Awizacja ma odwrócić tę logikę. Zgodnie z projektem UD339 pojazd ciężarowy o DMC powyżej 7,5 tony miałby przed wjazdem na objęte systemem przejście zarezerwować termin odprawy. Rezerwacja ma odbywać się w systemie informatycznym lub za pośrednictwem aplikacji mobilnej, a w miejscach wyposażonych w odpowiednie strefy oczekiwania ma również regulować możliwość wjazdu do takiej strefy.

Mechanizm przypomina zarządzanie slotami w magazynie. Magazyn nie próbuje przyjąć wszystkich samochodów jednocześnie. Rozdziela przyjazdy w czasie, ponieważ zna swoją przepustowość. Granica ma działać według podobnej zasady: nie zwiększa automatycznie liczby funkcjonariuszy ani liczby pasów, ale próbuje lepiej dopasować moment pojawienia się pojazdu do możliwości odprawy.

Jeżeli e-Awizacja osiągnie zakładaną skuteczność, podstawowym parametrem planowania transportu stanie się nie tylko czas przejazdu do granicy, lecz również dostępny slot odprawy.

Dlaczego wrześniowy pilotaż jest ważniejszy niż sam fakt uruchomienia systemu?

Majowy pilotaż objął Dorohusk i Korczową. We wrześniu testy mają być kontynuowane w Korczowej i Bobrownikach – odpowiednio 7–11 oraz 21–25 września 2026 r. , a zakres testów ma zostać rozszerzony m.in. o nowe funkcjonalności oraz udział kolejnych podmiotów, w tym Straży Granicznej i operatora płatności. Celem pilotaży jest przygotowanie rozwiązania do pełnego wdrożenia planowanego na wiosnę 2027 r.

Jego celem jest sprawdzenie, co dzieje się w sytuacji, gdy ciężarówka spóźni się na swój termin, pojazd ulegnie awarii, zmieni się kierowca, dokumentacja będzie niekompletna albo przepustowość przejścia nagle spadnie..

 

Największą zmianą może być nie technologia, lecz odpowiedzialność za jakość danych

Awizacja wymaga informacji. System musi wiedzieć, jaki pojazd przyjeżdża, kiedy ma przyjechać i w jakim procesie będzie uczestniczył. W założeniach projektu e-Awizacja ma być dostępna w ramach PUESC lub z wykorzystaniem aplikacji mobilnej.

To oznacza, że jakość danych przekazywanych przez przewoźnika i organizatora transportu stanie się częścią jakości procesu granicznego.

Dla działów zaopatrzenia oznacza to jeszcze jedną zmianę. W umowach z przewoźnikami powinny znaleźć się jasne zasady dotyczące odpowiedzialności za poprawność danych, terminowość przekazywania informacji oraz postępowanie w razie utraty awizacji.

 

Te sytuacje pokażą, czy firma jest gotowa na e-Awizację

• Pierwszy scenariusz dotyczy produkcji just-in-time. Fabryka otrzymuje komponenty z Ukrainy, a zapas na magazynie wystarcza na 18 godzin produkcji. Jeżeli dotychczasowy czas oczekiwania na granicy jest zmienny, przedsiębiorstwo może kompensować ryzyko dodatkowym zapasem. Po wprowadzeniu awizacji może częściowo przenieść zarządzanie ryzykiem z magazynu na harmonogram transportu. Nie oznacza to jednak, że zapas bezpieczeństwa stanie się zbędny. Awaria pojazdu, zamknięcie przejścia lub zmiana warunków odprawy nadal pozostaną możliwe.
• Drugi przykład to eksporter produktów spożywczych. Towar ma ograniczone okno przydatności handlowej, a odbiorca po drugiej stronie granicy dysponuje określonym terminem rozładunku. W takim przypadku większa przewidywalność przyjazdu może mieć większą wartość niż samo skrócenie średniego czasu odprawy. Firma może bowiem lepiej zsynchronizować produkcję, załadunek i transport z terminem odbioru.

Największe efekty e-Awizacji mogą pojawić się w systemach planowania produkcji, transportu i zapasów.

 

Obowiązkowa awizacja oznacza zmianę modelu zarządzania transportem

Projekt UD339 zakłada obowiązkową rezerwację dla pojazdów ciężarowych o DMC powyżej 7,5 tony na wybranych przejściach. W przypadku braku prawidłowej awizacji pojazd może zostać skierowany do rezerwacji miejsca w kolejce przez właściwe służby.

To istotne, ponieważ dobrowolny system informacyjny i obowiązkowy mechanizm regulujący dostęp do infrastruktury są dwoma różnymi rozwiązaniami.

W pierwszym przypadku firma może korzystać z systemu, gdy widzi w nim korzyść. W drugim musi zmienić proces niezależnie od tego, czy uznaje go za wygodny.

Z perspektywy przedsiębiorstwa oznacza to konieczność określenia właściciela procesu. Kto rezerwuje termin?

- Dyspozytor?

- Spedytor?

- Przewoźnik?

Czy system TMS będzie miał dostęp do danych? Kto reaguje na zmianę slotu? Kto decyduje o przełożeniu załadunku?

Bez odpowiedzi na te pytania nawet dobrze zaprojektowany system państwowy może stać się kolejnym źródłem pracy ręcznej.

 

Największe ryzyko nie znajduje się w systemie, lecz pomiędzy systemami

Nowe rozwiązanie trzeba jednak połączyć z realnym procesem transportowym. Sam fakt posiadania rezerwacji nie gwarantuje, że samochód będzie gotowy, ładunek zostanie załadowany, kierowca dotrze na czas, a dokumentacja będzie kompletna.

Dlatego w przedsiębiorstwach powinna powstać jedna ścieżka danych obejmująca zlecenie, gotowość towaru, pojazd, kierowcę, termin wyjazdu, awizację i potwierdzenie przekroczenia granicy.

Dopiero wtedy e-Awizacja zacznie tworzyć wartość wykraczającą poza administrację kolejką.

Największą przewagę uzyskają nie firmy, które jako pierwsze nauczą się korzystać z e-Awizacji, lecz te, które połączą ją z własnym procesem planowania.

 

Wiosna 2027 nie powinna być datą rozpoczęcia przygotowań

KAS zakłada wdrożenie obowiązkowej awizacji na kierunku wyjazdowym z Polski na granicach z Ukrainą, Białorusią i Rosją.

Jeżeli wrześniowe testy zakończą się zgodnie z planem, dla firm najważniejszy będzie okres pomiędzy pilotażem a pełnym uruchomieniem. To czas na przetestowanie odpowiedzialności, procedur awaryjnych, jakości danych i integracji z systemami przedsiębiorstwa.

Nie trzeba przy tym czekać na ostateczne przepisy, aby sprawdzić własną gotowość. Firma może przeprowadzić symulację: wybrać jeden kierunek, ustalić hipotetyczny slot graniczny i prześledzić cały proces od zamówienia transportu do przekroczenia granicy.

 

E-Awizacja może zmienić granicę z nieprzewidywalnego bufora w parametr planowania

Jeżeli granica otrzyma cyfrowy system rezerwacji, a przedsiębiorstwa nadal będą planować transport dopiero po załadunku, technologia pozostanie tylko kolejnym obowiązkiem administracyjnym. Jeżeli jednak slot graniczny stanie się jednym z parametrów planowania produkcji, zapasów i transportu, zmieni się znacznie więcej niż sposób ustawiania ciężarówek w kolejce.

Pytanie dla zarządzających łańcuchem dostaw brzmi więc inaczej niż jeszcze kilka lat temu: czy granicę nadal traktujemy jako nieprzewidywalne zakłócenie procesu, czy jesteśmy gotowi zarządzać nią tak samo jak każdą inną ograniczoną zdolnością operacyjną?

 

Źródła:

1. Ministerstwo Finansów / Krajowa Administracja Skarbowa, „Spotkanie Kierownictwa Krajowej Administracji Skarbowej i Straży Granicznej”, 26 marca 2026 r. – informacje o planowanym wdrożeniu obowiązkowej awizacji w ruchu towarowym na kierunku wyjazdowym z Polski.
2. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, projekt UD339 – ustawa o zmianie ustawy – Prawo celne oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej – założenia e-Awizacji, zakres obowiązku, sposób rezerwacji i cele regulacji.
3. Krajowa Administracja Skarbowa, „Czas oczekiwania na granicy” – dane o czasie oczekiwania na odprawę i metodologii aktualizacji danych.
4. KAS / PUESC, informacje dotyczące Projektu PUESC i e-usług granicznych, w tym awizacji.
5. PSPD-Gdynia, informacja z 28 sierpnia 2026 r. dotycząca kolejnych etapów pilotażu e-Awizacji – terminy testów w Korczowej i Bobrownikach oraz zakres pilotażu.
6. Straż Graniczna, „Spotkanie Kierownictwa Straży Granicznej i Krajowej Administracji Skarbowej”, 24 marca 2026 r.