DIWASS od 1 stycznia 2027 r. Jak przygotować transport odpadów na obowiązkową cyfryzację?

Od 1 stycznia 2027 r. sporządzanie i wymiana dokumentów dotyczących transgranicznego przemieszczania odpadów w procedurze określonej w art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157 będą odbywać się wyłącznie za pośrednictwem systemu DIWASS. Do końca 2026 r. pozostaje możliwość korzystania z dokumentacji papierowej. Dla przedsiębiorstw transportowych, organizatorów przewozów, odbiorców odpadów i innych uczestników łańcucha logistycznego oznacza to konieczność dostosowania procedur operacyjnych do nowych wymagań.

Warto rozróżnić dwa rodzaje procedur objętych systemem DIWASS. Od 21 maja 2026 r. system jest obowiązkowy przy przemieszczaniu odpadów w ramach procedury uprzedniego pisemnego zgłoszenia i uzyskania zgody, tzw. notyfikacji. Natomiast obowiązek elektronicznej obsługi dokumentów w procedurze informacyjnej, w której stosuje się formularz z załącznika VII do rozporządzenia (UE) 2024/1157, zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 r. Do końca 2026 r. dokumenty te można nadal sporządzać i przekazywać w formie papierowej poza systemem, choć korzystanie z DIWASS jest już możliwe dobrowolnie. Dlatego przed przygotowaniem do nowych wymagań firma powinna ustalić, która procedura dotyczy realizowanych przez nią przewozów.

 

Jakie odpady obejmie obowiązek DIWASS?

Zgodnie z art. 4 ust. 4–5 i art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157 procedura informacyjna obejmuje przede wszystkim odpady z tzw. zielonej listy, przeznaczone do odzysku, pod warunkiem spełnienia określonych wymagań.

 

Przykładowe kategorie to:

• Złom i odpady metali: Niektóre rodzaje złomu żelaznego i nieżelaznego, m.in. miedzi, aluminium czy stali, jeżeli spełniają warunki odpowiednich kodów odpadowych i są przeznaczone do odzysku.
• Makulatura i odpady papieru: wybrane rodzaje papieru i tektury przeznaczone do recyklingu.
• Odpady tworzyw sztucznych: niektóre odpady plastikowe przeznaczone do recyklingu. Ich kwalifikacja zależy m.in. od składu, czystości, kodu i kierunku przewozu.
• Odpady szkła: wybrane rodzaje stłuczki szklanej przeznaczonej do odzysku.
• Wybrane odpady drewna i inne surowce wtórne: niektóre odpady drewniane, a także inne rodzaje odpadów wymienione w załącznikach do rozporządzenia, jeśli spełniają warunki procedury informacyjnej.

To przykłady, a nie zamknięta lista. Podstawą kwalifikacji jest załącznik III, IIIA lub IIIB rozporządzenia oraz warunki wskazane w przepisach.

 

Kiedy nie wystarczy formularz DIWASS z załącznika VII?

Nie wszystkie odpady będą obsługiwane w ramach tej samej procedury. W szczególności:

• Odpady niebezpieczne – co do zasady podlegają procedurze uprzedniego pisemnego zgłoszenia i uzyskania zgody.
• Odpady przeznaczone do unieszkodliwiania – podlegają odrębnym, bardziej restrykcyjnym zasadom; ich przemieszczanie jest zasadniczo zakazane, z wyjątkami przewidzianymi w rozporządzeniu.
• Odpady zanieczyszczone lub mieszaniny odpadów – mogą wymagać procedury zgłoszenia i uzyskania zgody, jeżeli nie spełniają warunków zielonej listy.
• Odpady elektroniczne – ich kwalifikacja zależy od rodzaju i kodu odpadu oraz właściwych przepisów; od 2027 r. istotne zmiany obejmują także niektóre odpady elektryczne i elektroniczne.

Ważne: DIWASS to system elektroniczny służący obsłudze procedur dotyczących przemieszczania odpadów. Obowiązek korzystania z niego nie oznacza, że każdy rodzaj odpadu rejestruje się na formularzu z załącznika VII — inne kategorie mogą wymagać odrębnej obsługi dokumentacyjnej.

 

Co to oznacza dla przewoźnika?

Przed przyjęciem zlecenia warto ustalić:

1. Czy przewożony materiał jest odpadem, a nie produktem lub towarem.
2. Jaki ma kod odpadu i czy znajduje się na właściwej liście w rozporządzeniu.
3. Czy przewóz jest przeznaczony do odzysku, czy unieszkodliwiania.
4. Czy obowiązuje procedura informacyjna z załącznikiem VII, czy procedura zgłoszenia i uzyskania zgody.
5. Kto odpowiada za dokumentację oraz zapewnienie kierowcy dostępu do wymaganych informacji.

 

 

 

Koniec dobrowolności, początek obowiązkowej cyfryzacji.

Jak informuje Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ), od 1 stycznia 2027 r. dokumenty wymagane na podstawie art. 18 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów będą sporządzane i wymieniane wyłącznie za pośrednictwem systemu DIWASS. Zmiana obejmie w szczególności dokumentację dotyczącą przemieszczeń objętych procedurą informacyjną, w której wykorzystywany jest formularz określony w załączniku VII do rozporządzenia.

 

Załącznik VII wyłącznie w systemie DIWASS

Jedną z najważniejszych konsekwencji nowych przepisów będzie obowiązek sporządzania i przekazywania formularza z załącznika VII za pośrednictwem DIWASS.  Formularz załącznika VII pełni istotną funkcję informacyjną. Towarzyszy określonym przemieszczeniom odpadów i zawiera dane niezbędne do identyfikacji operacji oraz jej uczestników. Prawidłowe przygotowanie dokumentacji ma znaczenie zarówno dla organizacji transportu, jak i dla możliwości wykazania zgodności przewozu z obowiązującymi regulacjami.

Od 2027 r. przedsiębiorcy będą musieli uwzględnić DIWASS w standardowym procesie planowania i realizacji przewozów objętych art. 18 rozporządzenia. Wymaga to nie tylko dostępu do systemu, lecz także zapewnienia, że osoby odpowiedzialne za dokumentację znają nowe zasady i potrafią stosować je w codziennej pracy. Zakres obowiązków zależy od rodzaju przemieszczania odpadów i właściwej procedury prawnej. Nowych wymagań nie należy automatycznie utożsamiać ze wszystkimi kategoriami transgranicznych przewozów odpadów.

 

Informacja o transporcie co najmniej dwa dni wcześniej

Zgodnie z art. 18 ust. 5 rozporządzenia właściwe organy muszą zostać poinformowane o planowanym przemieszczeniu co najmniej dwa dni przed rozpoczęciem przewozu. Dla organizatorów transportu oznacza to konieczność odpowiedniego zsynchronizowania czynności administracyjnych z harmonogramem operacyjnym. Przygotowanie dokumentacji będzie musiało zostać uwzględnione na etapie planowania zlecenia, a nie dopiero bezpośrednio przed podstawieniem pojazdu.

Szczególnego znaczenia nabierze przepływ informacji pomiędzy podmiotem organizującym przemieszczenie, odbiorcą odpadów, przewoźnikiem oraz osobami odpowiedzialnymi za obsługę dokumentów. Opóźnienie w przekazaniu wymaganych informacji może utrudnić terminową realizację przewozu. W praktyce przedsiębiorstwa powinny rozważyć wprowadzenie wewnętrznych terminów granicznych, które pozwolą przygotować i zweryfikować dokumentację z odpowiednim wyprzedzeniem. Istotne będzie również jednoznaczne określenie, kto odpowiada za wprowadzenie danych do DIWASS, ich kontrolę oraz potwierdzenie gotowości dokumentacyjnej przed rozpoczęciem transportu.

Kierowca musi mieć dostęp do wymaganych informacji

Art. 18 ust. 6 rozporządzenia przewiduje rozwiązanie na wypadek braku możliwości uzyskania podczas transportu dostępu online do formularza z załącznika VII. W takiej sytuacji przewoźnik będzie zobowiązany zapewnić dostęp do wymaganych informacji w pojeździe za pomocą innych środków. Problemy z zasięgiem, awarie urządzeń lub niedostępność systemu nie powinny zatem prowadzić do sytuacji, w której kierowca nie jest w stanie przedstawić wymaganych informacji.

Przedsiębiorcy powinni odpowiednio wcześniej opracować procedurę postępowania na wypadek utraty dostępu do DIWASS. Należy przy tym rozróżnić zapewnienie dostępu do informacji na czas transportu od możliwości zastąpienia obowiązkowego elektronicznego obiegu dokumentacji inną formą. Awaryjne rozwiązanie nie znosi bowiem podstawowego obowiązku korzystania z systemu.

 

Umowy z odbiorcami również wymagają weryfikacji

Zgodnie z art. 18 ust. 10 rozporządzenia (UE) 2024/1157 umowy zawierane pomiędzy organizującym przemieszczenie a odbiorcą odpadów będą musiały spełniać nowe wymagania. Oznacza to, że przedsiębiorstwa powinny przeanalizować obowiązujące wzory umów oraz ustalić, czy wymagają one uzupełnienia lub dostosowania do nowych regulacji. Weryfikacja powinna objąć w szczególności podział obowiązków związanych z przygotowaniem dokumentacji, przekazywaniem informacji oraz współpracą w ramach elektronicznego obiegu danych.

Aktualizacja umów może wymagać uzgodnień z partnerami handlowymi, a w przypadku rozbudowanych łańcuchów dostaw również zmiany wewnętrznych procedur i instrukcji operacyjnych.

 

Moduł testowy już dostępny, produkcyjny ruszy w listopadzie

Na platformie Komisji Europejskiej udostępniono moduł testowy DIWASS, dostępny pod adresem: https://webgate.acceptance.ec.europa.eu/tracesnt-alpha/login

Zgodnie z informacją przekazaną przez GIOŚ, 15 listopada 2026 r. w produkcyjnej wersji systemu DIWASS ma zostać uruchomiony moduł obsługujący załącznik VII.

Do 31 grudnia 2026 r. korzystanie z tego modułu będzie dobrowolne. Obowiązek jego stosowania zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 r.  Warto wykorzystać ten czas na praktyczne testy, weryfikację poprawności danych i ustalenie sposobu współpracy pomiędzy działem administracyjnym, spedytorami, dyspozytorami i kierowcami. Należy również sprawdzić, czy dotychczasowe systemy informatyczne oraz procedury wewnętrzne pozwolą sprawnie obsługiwać wymagane informacje.

 

Przygotowanie organizacyjne ważniejsze niż sama technologia

Wdrożenie obowiązkowego korzystania z DIWASS należy postrzegać jako zmianę procesu operacyjnego, a nie wyłącznie wprowadzenie nowego narzędzia informatycznego. Nawet sprawnie działający system nie wyeliminuje ryzyka błędów, jeśli przedsiębiorstwo nie określi odpowiedzialności za dokumentację, nie przeszkoli pracowników i nie przygotuje procedur awaryjnych.

Przed końcem 2026 r. firmy powinny przede wszystkim przeanalizować, których realizowanych przez nie przewozów dotyczą wymagania art. 18, wyznaczyć osoby odpowiedzialne za obsługę DIWASS, zweryfikować umowy z odbiorcami oraz przygotować zasady zapewniania kierowcom dostępu do informacji w trakcie transportu.

Istotne będzie także uwzględnienie nowych obowiązków w planowaniu terminów załadunków i wyjazdów. Wymóg przekazania informacji co najmniej dwa dni przed rozpoczęciem przewozu może wymagać wcześniejszego zamykania etapu przygotowania dokumentacji, szczególnie przy krótkich terminach realizacji zleceń.

Obowiązkowe przejście na DIWASS stanowi kolejny etap cyfryzacji nadzoru nad transgranicznym przemieszczaniem odpadów w Unii Europejskiej. Dla przedsiębiorców oznacza konieczność dostosowania dokumentacji, umów i organizacji pracy do wymagań rozporządzenia (UE) 2024/1157.

Uruchomienie modułu produkcyjnego 15 listopada 2026 r. oraz możliwość dobrowolnego korzystania z niego do końca roku tworzą ograniczone, ale istotne okno przygotowawcze. Firmy, które wykorzystają ten okres na testy i uporządkowanie procedur, będą lepiej przygotowane do przejścia na obowiązkowy elektroniczny obieg dokumentów.

Od 1 stycznia 2027 r. sprawna obsługa DIWASS stanie się integralnym elementem organizacji przewozów objętych art. 18. W praktyce o gotowości przedsiębiorstwa zdecyduje nie tylko znajomość przepisów, lecz przede wszystkim zdolność do przełożenia ich na powtarzalne, terminowe i dobrze skoordynowane działania operacyjne.

Rekomendacja

Wszystkim podmiotom korzystającym z procedury załącznika VII zaleca się jak najszybszą rejestrację w systemie DIWASS oraz rozpoczęcie pracy w środowisku produkcyjnym jeszcze przed 1 stycznia 2027 r.

Podstawą prawną jest rozporządzenie (UE) 2024/1157 — pełny tekst w EUR-Lex.